IFAB qaydaları 5

IFAB qaydaları 5: Hakim

5.1. Hakimin səlahiyyətləri

• Hər bir matç, oyun qaydalarını tətbiq etmək üçün tam səlahiyyətə malik olan bir baş hakim tərəfindən idarə olunur.

• Hakimin qəbul etdiyi qərarlar oyunla bağlı hər kəs üçün məcburidir və şərtsiz icra edilməlidir.

5.2. Hakimin qərarları

• Hakimin oyun faktları ilə bağlı qərarları (o cümlədən qolun vurulub-vurulmaması və matçın nəticəsi) yekundur və qətidir. Hakimin və bütün digər matç rəsmilərinin qərarlarına hər zaman hörmət edilməlidir.

• Hakim yalnız oyunu yenidən bərpa etməmişdən və ya hissənin (və ya matçın) bitdiyini bildirən fitdən sonra meydanı tərk etməmişdən əvvəl səhv etdiyini anlasa və ya digər matç rəsmisinin məsləhətinə əsasən qərarını dəyişə bilər.

• Əgər hakim qayda pozuntusuna görə oyunu dayandırıbsa, lakin sonradan qərarın səhv olduğunu dərk edirsə, oyun “mübahisəli top” (drop ball) ilə bərpa olunmalıdır.

• Əgər hakim oyunu idarə edə bilməyəcək vəziyyətə düşərsə (məsələn, zədələnərsə), oyun top yenidən oyundan çıxana qədər davam edə bilər.

5.3. Hüquq və vəzifələri

• Oyun qaydalarının tətbiqi: Hakim oyun qaydalarının tam tətbiqini təmin edir və digər matç rəsmiləri (laysmanlar, dördüncü hakim, VAR) ilə əməkdaşlıq edərək oyunu idarə edir.

• Vaxt və qeydiyyat: Hakim oyun vaxtının dəqiq hesabatını aparır, matçın rəsmi qeydlərini (protokolunu) aparır və müvafiq qurumlara oyunçuların və ya komanda rəsmilərinin intizam cəzaları barədə məlumat verir.

• Üstünlük (Advantage): Qayda pozuntusu baş verdikdə, əgər oyunu saxlamaq pozuntunu edən komandanın xeyrinə olacaqsa və zərərçəkən komanda hücumu davam etdirərək fayda qazanacaqsa, hakim oyunu davam etdirə bilər. Lakin gözlənilən üstünlük dərhal (bir neçə saniyə ərzində) reallaşmazsa, ilkin qayda pozuntusuna görə cərimə tətbiq edilir.

• İntizam tədbirləri: Eyni vaxtda birdən çox qayda pozuntusu baş verərsə, hakim daha ciddi pozuntunu (cəza növü, oyunun bərpası, fiziki şiddət və taktik təsir baxımından) cəzalandırır.

• Hakimin oyunçulara sarı və qırmızı vərəqə vermək səlahiyyəti o, matç başlamazdan əvvəl meydançanı yoxlamağa gəldiyi andan, matç bitdikdən sonra meydançanı tərk edənə qədər qüvvədədir.

• Zədələr: Oyunçu yüngül zədələnibsə, hakim top oyundan çıxana qədər oyunu davam etdirir. Oyunçu ciddi zədələnibsə, hakim dərhal oyunu saxlayır və oyunçunun meydandan çıxarılmasını təmin edir. Zədələnmiş oyunçu meydanda müalicə oluna bilməz (istisnalar: qapıçı zədələndikdə, qapıçı və meydan oyunçusu toqquşduqda, eyni komandadan iki oyunçu toqquşduqda, ağır zədələr olduqda və ya rəqib sarı/qırmızı vərəqə alıbsa və müalicə çox qısa çəkəcəksə). Zədələnmiş oyunçu yalnız oyun bərpa edildikdən və hakimin icazəsindən sonra meydana qayıda bilər. Oyunçuda qanaxma varsa, o mütləq meydanı tərk etməli və yalnız qanaxma tam dayandıqda geri qayıtmalıdır.

• Kənar müdaxilə: Tamaşaçı müdaxiləsi, meydana atılan əşyalar, işıqlandırmanın sönməsi və ya kəskin hava şəraiti kimi xarici təsirlər oyuna mane olarsa, hakim oyunu saxlaya, müvəqqəti dayandıra və ya tamamilə ləğv edə bilər.

5.4. Video Köməkçi Hakim (VAR)

• VAR sistemindən yalnız matçın təşkilatçısı tərəfindən icazə alındıqda və FİFA standartlarına cavab verdikdə istifadə edilə bilər.

• Hakim yalnız “açıq-aşkar və bariz səhv” (clear and obvious error) və ya “gözdən qaçan ciddi hadisə” olduqda VAR-ın köməyindən istifadə edə bilər. Bu yalnız 4 halda tətbiq olunur:

  1. Qol / qol deyil

  2. Penalti / penalti deyil

  3. Birbaşa qırmızı vərəqə (ikinci sarı vərəqə VAR tərəfindən yoxlanılmır)

  4. Səhv oyunçuya vərəqə verilməsi (səhv kimlik)

• İlkin qərar yalnız video təkrar göstərdikdə qərarın açıq-aşkar səhv olduğu sübuta yetirilərsə dəyişdirilə bilər.

• Hakim qərar vermək üçün ekranın yanına gedib özü baxa bilər (OFR – On-field review) və ya yalnız VAR-ın məlumatına əsaslanaraq qərar verə bilər (VAR only review).

5.5. Hakimin ləvazimatları

• Məcburi ləvazimatlar: Fit(lər), saat(lar), qırmızı və sarı vərəqələr, qeyd dəftəri (və ya matçın protokolunu yazmaq üçün vasitə).

• İcazə verilən əlavə ləvazimatlar: Digər matç rəsmiləri ilə əlaqə qurmaq üçün rabitə vasitələri (qulaqlıq, mikrofon), səs siqnalı verən elektron bayraqlar və Elektron Performans və İzləmə Sistemləri (EPTS).

• Hakimlərə və digər matç rəsmilərinə zinət əşyaları taxmaq qəti qadağandır (yalnız matçın vaxtını ölçmək üçün istifadə olunan saat istisna olmaqla).

5.6. Hakimin işarələri

• Hakimin oyun zamanı istifadə etdiyi təsdiqlənmiş xüsusi əl və qol işarələri vardır. Bunlara aiddir:

  • Penalti zərbəsi, birbaşa sərbəst zərbə, dolayı sərbəst zərbə, künc zərbəsi, qapıdan zərbə.

  • Üstünlük (advantage) tətbiqi (bir və ya iki qolla irəli göstərmək).

  • Sarı və qırmızı vərəqə göstərmək (vərəqəni havaya qaldıraraq).

• VAR yoxlanışı üçün işarə: Hakim əlini qulağına aparır və digər əlini irəli uzadır. Oyun bu müddətdə dayandırılır və ya bərpa edilmir.

• VAR rəsmi baxışı (Review) üçün işarə: Hakim əlləri ilə havada düzbucaqlı formada (TV ekranı) işarəsi çəkir.

5.7. Matç rəsmilərinin məsuliyyəti

• Hakim və digər matç rəsmiləri (VAR daxil olmaqla) aşağıdakı hallara görə heç bir məsuliyyət daşımır:

  • Oyunçu, komanda rəsmisi və ya tamaşaçının aldığı hər hansı fiziki zədə;

  • Hər hansı əmlaka dəyən maddi ziyan;

  • Oyun qaydalarına əsasən qəbul etdikləri qərarlara görə hər hansı şəxs, klub, şirkət, assosiasiya və ya digər qurumun çəkdiyi hər hansı bir itki və ya zərər.

• Hakimin məsuliyyət daşımadığı qərarlara meydançanın vəziyyəti, matçın oynanılıb-oynanılmaması, qapı və ya topun vəziyyəti, hava şəraiti, zədələnmiş oyunçuların oyundan çıxarılması üzrə qərarlar daxildir.